10. desember 2019

Um daginn sagðist ég, í hópi ófatlaðs fólks, vera forréttindapési og mér mætti þögn — undrun. Fyrir mörgum er ég örugglega holdgervingur jaðarsetningar; verandi fötluð kona í samkynja sambandi. Okkur er nefnilega alltof tamt að líta á forréttindi í því ljósi að fólk hafi annað hvort forréttindi eða ekki og þegar minnst er á forréttindi birtist mörgum miðaldra karl í jakkafötum. Málið er hins vegar ekki svo einfalt. Reynsla okkar og upplifanir eru lagskiptar og flóknar. Ég hef forréttindi því ég er hvít, ég hef hlotið framhaldsmenntun í háskóla, ég hef vitsmunalega færni til þess að falla inn í, og leika eftir reglum samfélagsins. Það gerir mér einnig kleift að þekkja kerfin og leita eftir þeim stuðningi sem ég þarf og á rétt á.

Ég upplifi stundum að ófatlað fólk sé nýlega byrjað að taka eftir fólki eins og mér. Fötluðu fólki. Veita því eftirtekt að fatlað fólk er allskonar; hefur dýrmæta þekkingu og reynslu, drauma, þrár, hugmyndir.

Fatlað fólk er nefnilega forvitnilegur hópur sem hingað til hefur verið falinn samfélaginu, þar sem fatlað fólk hefur búið á stofnunum, gengið í sérskóla eða sérnámsbrautir og haft lága rödd. Okkar fjölbreytileiki er ekki talinn æskilegur eða dýrmætur.

Á sama tíma og fólk virðist vera farið að opna augu sín fyrir þeim fjölbreytileika sem fatlað fólk færir samfélaginu, þá virðist mörgum finnast yfirþyrmandi að ná utan um reynsluheim okkar og þarfir. Allt í einu áttar þú þig á því að fá kaffihús og næstum engir barir eru aðgengilegir. Fatlað fólk hoppar ekki bara inn á næsta veitingastað. Allt í einu áttar þú þig á því að húsnæðismarkaðurinn er gerður fyrir ófatlað fólk; húsnæði fyrir fatlað fólk er af skornum skammti og dýrt. Allt í einu áttar þú þig á því að fatlað fólk, hvað þá fólk með þroskahömlun, hefur ekki sömu tækifæri á atvinnumarkaði eða til menntunar. Alls staðar eru hindranir, veraldlegar og samfélagslegar. Og ég skil að það er yfirþyrmandi. Mér finnst það sjálfri. Mér finnst sjálfri erfitt, til dæmis, að geta ekki eftir skyndihugdettu skroppið á Siglufjörð, án þess að leggjast í ítarlega rannsóknarvinnu um hvar ég geti gist, hvar ég geti komist á salerni á leiðinni þangað og hvaða veitingastaðir eru aðgengilegir.

Oft hefur fólk samband við mig til þess að nýta þekkingu mína til þess að fá ráðleggingar og hugmyndir. Ég skil vel að það er þægilegt að leita til aktívista eða fólks sem þekkir jaðarsetninguna á eigin skinni.

En þegar þú hefur samband við mig til þess að fá lista yfir aðgengileg kaffihús eða ráðleggingar um hvernig þú eigir að vera inngildandi (inclusive) ertu að biðja mig um að vinna vinnuna þína.

Því í hvert skipti sem ég fer á viðburð eða ætla út að borða á nýjum stað þarf ég að hringja og kanna aðgengi. Ég þarf að spyrja ítarlegra og snjallra spurninga um inngang, salerni og uppröðun salar. Oft segja þjónar að það sé aðgengi þó að það sé ein trappa inn. Þegar ég fer í afmælisboð, sæki um nýtt starf eða fer í kennslustund í nýrri byggingu þarf ég að gera ráðstafanir. Á meðan ég var í háskólanámi þurfti ég oft að mæta 20 mínútum áður en kennslustund hófst til að endurraða borðum og stólum svo ég gæti tekið þátt því það var ekki hægt að gera ráð fyrir mér og mínum þörfum. Margt fatlað fólk þarf að gera ráðstafanir varðandi þjónustu við sjálfsagðar athafnir eins og að komast á milli staða, nærast og komast á salernið.

Við megum búast við fordómum og óviðeigandi ummælum og spurningum í formi gæsku. Hvergi óhult. Klapp á kollinn frá samstarfsfélaga. Vorkunn frá bankastarfsmanni. Hunsun af hálfu læknis.

Þegar við erum beðin um ráðleggingar og stuðning frá ófötluðu fólki eykur það á ólaunað álag þess að vera með fötlun. Álag sem fyrir er gífurlegt. Mér er stundum hugað til hvetjandi tilvitnana (inspirational quotes) á netinu um að þú hafir jafn marga klukkutíma í sólarhringnum og Beyoncé. Hún er þó með aðstoðarfólk á öllum vígstöðvum og þarf ekki að díla við mismunandi kerfi sem talast ekki við, tví- og þrítjékka á öllu aðgengi og þjónustu og upplifa ableisma á ótrúlegustu stöðum, oft á dag. Hún er kannski með 99 vandamál en ableismi er ekki eitt þeirra.

Því segi ég: Þú ert með 24 tíma í sólarhring rétt eins og fatlað fólk.

Nýttu tímann til að lesa þér til um veruleika fólks, til þess að hringja á staðina sjálf/t/ur sem þú vilt athuga með aðgengi á, til þess að leggja smá andlega vinnu (emotional labour) á þig. Reyndu að ráðstafa fjármagni í verkefnum til að borga fötluðu fólki fyrir sérþekkingu þeirra. Fylgdu fötluðu fólki á samfélagsmiðlum. Í guðanna bænum gúgglaðu! Og helst af öllu — vertu meðvitaður um álag sem þú setur á fatlað fólk með því að láta það vinna vinnuna þína og fræða þig. Sumir eru til. Aðrir ekki. Sumir eru stundum til. Ekki gera ráð fyrir að jaðarsett fólk reki ókeypis ráðgjafarþjónustu.













— — —


Styrkir þú Vía?

Vía treystir á þitt framlag. Með því að styrkja Vía tekur þú þátt í að halda uppi miðli sem lætur sig jafnrétti og fjölbreytileika varða.

Vía, áður þekkt sem Flóra útgáfa, hefur verið starfandi í 3 ár fyrir gagnrýna lesendur sem langar að kafa undir yfirborðið á marghliða samfélagsumræðu út frá jafnréttissjónarmiðum. Vía hefur frá upphafi fjallað um aðkallandi málefni líðandi stundar og birt fjölda einstakra pistla sem hafa varpað ljósi á ójöfnuð, ójafnrétti, fordóma, íhaldssemi og ofbeldi sem finna má á öllum stigum samfélagsins. Við leggjum áherslu á að upphefja frásagnir þeirra einstaklinga sem valdakerfi fara hvað verst með og valdefla raddir fólks með lifaða reynslu.

Hvert einasta framlag, stórt eða lítið, gerir okkur kleift að halda uppi gagnrýnni jafnréttisumræðu og er ómissandi fyrir áframhaldandi starf Vía.


Styrkja Vía


** Kíktu við á Uppskeru, listamarkaðinn okkar **
















fyrri grein:
Forréttindapési

Mest lesin:
Tilveruréttur minn

Mælum með:
,,Þér er boðið í partý, en samt ekki alveg“

næsta grein:
Dýrin í skóginum


Lesa meira um...

Allar greinar í 5. útgáfu
Ekki allir karlmenn
Ásbjörn Erlingsson
9. desember 2019

Karlmennska Kynhlutverk Menning / List Myndaþáttur Útgáfa 5 útgáfugrein
Ekki biðja mig að vinna vinnuna þína
Inga Björk Margrétar Bjarnadóttir
10. desember 2019

Ableismi / réttindabarátta fatlaðra Kvennréttindi Útgáfa 5 útgáfugrein
Forréttindapési
Eva Sigurðardóttir
10. desember 2019

Samtvinnun / Intersectionality Útgáfa 5 útgáfugrein
Hláka
Jóna Kristjana Hólmgeirsdóttir
10. desember 2019

Ljóð Skapandi skrif Útgáfa 5 útgáfugrein
Um hríð
Lára Kristín Sturludóttir
11. desember 2019

Kvennréttindi Ljóð Skapandi skrif Útgáfa 5 útgáfugrein
Fyndnustu, heitustu og heilögustu mínar
Steinunn Ólína Hafliðadóttir
11. desember 2019

Kvennasaga Menning / List Útgáfa 5 útgáfugrein Viðtöl
Mun ég glata sjálfri mér ef ég fylgi hjartanu?
Theodóra Listalín
12. desember 2019

Atvinnulíf / Nýsköpun Sjálfsást Útgáfa 5 útgáfugrein
Ég snoðaði mig
Vigdís Hafliðadóttir
12. desember 2019

Kynhlutverk Líkamsímynd Útgáfa 5 útgáfugrein
Femínísk útópía hvað?
Ragnhildur Þrastardóttir
12. desember 2019

Menning / List Útgáfa 5 útgáfugrein
Lapis Lazuli
Sigrún Björnsdóttir
13. desember 2019

Kvennasaga Ljóð Menning / List Útgáfa 5 útgáfugrein
Mýkt er máttur
Gyða Guðmundsdóttir
13. desember 2019

Atvinnulíf / Nýsköpun Útgáfa 5 útgáfugrein
Á femínismi heima á haugunum?
Una Hallgrímsdóttir
13. desember 2019

Hamfarahlýnun / Umhverfismál Kynhlutverk Útgáfa 5 útgáfugrein
Júllur og jólabækur
Eva Lín Vilhjálmsdóttir
14. desember 2019

Bókmenntir Listakonur Menning / List Útgáfa 5 útgáfugrein
Kynrænt sjálfræði
Ingibjörg Ruth Gulin
14. desember 2019

Hinsegin / LGBTQIA+ Intersex Lögfræði Trans (íslenskar greinar) Útgáfa 5 útgáfugrein
Hvernig líður þér
Mars Proppé
15. desember 2019

Geðheilsa Hinsegin / LGBTQIA+ Trans (íslenskar greinar) Útgáfa 5 útgáfugrein
Tilbrigði við fjallgöngu I II
Magnea Þuríður
15. desember 2019

Ljóð Útgáfa 5 útgáfugrein
Hvað er ég?
Sigrún Alua Ásgeirsdóttir
15. desember 2019

Kynþáttafordómar / Rasismi Útgáfa 5 útgáfugrein




Ekki biðja mig að vinna vinnuna þína